Oflag II D Gross Born był niemieckim obozem jenieckim dla oficerów. Został on utworzony
1 czerwca 1940 r. na terenach dzisiejszego Kłomina, gdzie od września 1939r. istniał obóz przejściowy dla jeńców wojennych Dulag, przekształcony w listopadzie w obóz dla jenców szeregowych w Stalag.
Początkowo w obozie przebywali tylko francuscy jency wojenni. W lutym 1941 r. byłotam 3166 oficerów i 565 ordynansów. W październiku 1941r. przywieziono do obozu 26 000 jenców radzieckich, z których w lutym pozostało tylko 8 000, gdyż znaczna ich część zmarła śmiercią głodowa. W połowie 1942 r. Francuzi zostali z obozu wywiezieni, a zamiast nich osadzono Polaków, których 1 czerwca 1942r. bylo 2818 (2544 oficerów i 274 ordynansów).
Liczba polskich jeńców znacznie wrosła w latach 1944-1945 (do ok. 8 000), gdyż wówczas przeniesiono do obozu ok. 2500 oficerów z likwidowanego obozu w Neubrandenburgu i do obozu trafila - po upadku powstania warszawskiego - znaczną część powstańców. Na początku 1945r. Niemcy rozpoczęli likwidacje obozu i jeńców ewakuowano na zachód do Sandbostel. Trasa przemarszu wyniosla ponad 700km.
Mimo trudności i niebezpieczeństw życia obozowego żolnierze starali się organizować czas i w jakikolwiek sposób służyć Polsce. W obozie działała organizacja konspiracyjna
Odra, na czele, której stał plk Witold Dzierzykraj-Morawski, pełniący jednocześnie funkcje starszego obozu. Wychodziły też podziemne pisma:
Zadrucie, Znaki, Alkaloidy. Jeńcy organizowali zajęcia kulturalne, oświatowe i sportowe.
W obozie była biblioteka, licząca ok. 22 tyś. książek. Leon Kakol - nauczyciel, wychowawca wielu pokoleń mlodzieży prowadził zajęcia dla żołnierzy m. in. Z historii Polski. Ukończył w Oflagu wyższe studia pedagogiczno-społeczne pod kierunkiem prof. Stanisława Kwiatkowskiego, które po wojnie w 1947r. pozytywnie zweryfikowano w Warszawie. Zygmunt Weiss - lekkoatleta, dwukrotny olimpijczyk, dziennikarz sportowy redagował obozowy Przeglad Sportowy. Przez okres pobytu wydał go ponad 1500 numerów. Była to gazeta codzienna, opisująca głównie sprawy obozu. Na jej łamach Zygmunt Weiss na bieżąco komentował rozgrywki obozowej ligi piłkarskiej. Szczególną jego inicjatywą było zorganizowanie Igrzysk olimpijskich, które odbyły się w Oflagu w 1944 r. Startowało w nich 464 zawodników w kilkunastu konkurencjach lekkoatletycznych. Niemcy zabronili jedynie rzutu oszczepem, strzelania z luku i skoku o tyczce. Wcześniej ogłoszono konkurs plastyczny, zorganizowano wystawę o tematyce olimpijskiej. Defilada odbyła sie przed najstarszym stopniem gen. Ludwikiem Kmicicem-Skrzyńskim. Zwyciezcom wręczano medale, wybite przez poczte obozową, która ponadto przez cały okres istnienia obozu wyprodukowala ok. 120 tyś. znaczków.
W obozie przebywali także ludzie polityki, nauki i literatury, chociażby Leon Kruczkowski - pisarz i dramaturg, Stanislaw Ryszard Dobrowolski - pisarz, poeta, członek grupy poetyckiej Kwadryga, Tadeusz Brodniewicz - wybitny prawnik i adwokat, Adam Rapacki - późniejszy minister spraw zagranicznych w rzadzie Władyslawa Gomulki, wreszcie prof. Aleksander Gieysztor - historyk, uważany za jednego z najwybitniejszych polskich naukowców II polowy XX w.
Działalność osadzonych w obozie oficerów jest przykladem tego,
jak będąc w niewoli żyć, by nie zatracic człowieczeństwa.
Życie obozowe jeńców Oflagu II D
Teatr obozowy (pierwszy z prawej Leon Kruczkowski)
Życie religijne w obozie jenieckim.
Korespondencja obozowa.
Tryptyk por. Jana Zamoyskiego z kaplicy obozowej Oflagu II D
Znaczki poczty obozowej
Kilka fotek z nadania imienia:
