Oflag II D Gross Born był niemieckim obozem jenieckim dla oficerów. Został on utworzony
1 czerwca 1940r. na terenach dzisiejszego Kłomina, gdzie od września 1939r. istniał obóz przejściowy dla jeńców wojennych Dulag, przekształcony w listopadzie w obóz dla jeńców szeregowych w Stalag.
Początkowo w obozie przebywali tylko francuscy jeńcy wojenni. W lutym1941r. byłotam 3166 oficerów i 565 ordynansów. W październiku 1941r. przywieziono do obozu 26 000 jeńców radzieckich, z których w lutym pozostało tylko 8 000, gdyż znaczna ich część zmarła śmiercią głodową. W połowie 1942r. Francuzi zostali z obozu wywiezieni, a zamiast nich osadzono Polaków, których 1 czerwca 1942r. było 2818 (2544 oficerów i 274 ordynansów).
Liczba polskich jeńców znacznie wrosła w latach 1944-1945 (do ok. 8 000), gdyż wówczas przeniesiono do obozu ok.2500 oficerów z likwidowanego obozu w Neubrandenburgu i do obozu trafiła- po upadku powstania warszawskiego- znaczna cześć powstańców. Na początku 1945r. Niemcy rozpoczęli likwidacje obozu i jeńców ewakuowano na zachód do Sandbostel. Trasa przemarszu wyniosła ponad 700km.
Mimo trudności i niebezpieczeństw życia obozowego żołnierze starali się organizowaćczas i w jakikolwiek sposób służyć Polsce. W obozie działała organizacja konspiracyjna
Odra, na czele, której stał płk Witold Dzierżykraj-Morawski, pełniący jednocześnie funkcję starszego obozu. Wychodziły też podziemne pisma:
Zadrucie, Znaki, Alkaloidy. Jeńcy organizowali zajęcia kulturalne, oświatowe i sportowe.
W obozie była biblioteka, licząca ok. 22 tys. Książek. Leon Kąkol- nauczyciel, wychowawca wielu pokoleń młodzież prowadził zajęcia dla żołnierzy m. in. Z historii Polski. Ukończył w Oflagu wyższe studia pedagogiczno-społeczne pod kierunkiem prof. Stanisława Kwiatkowskiego, które po wojnie w 1947r. pozytywnie zweryfikowano w Warszawie. Zygmunt Weiss- lekkoatleta, dwukrotny olimpijczyk, dziennikarz sportowy redagował obozowy Przegląd Sportowy. Przez okres pobytu wydał go ponad 1500 numerów. Była to gazeta codzienna, opisująca głównie sprawy obozu. Na jej łamach Zygmunt Weiss na bieżąco komentował rozgrywki obozowej ligi piłkarskiej. Szczególną jego inicjatywą było zorganizowanie Igrzysk olimpijskich, które odbyły się w Oflagu w 1944r. Startowało w nich 464 zawodników w kilkunastu konkurencjach lekkoatletycznych. Niemcy zabronili jedynie rzutu oszczepem, strzelania z łuku i skoku o tyczce. Wcześniej ogłoszono konkurs plastyczny, zorganizowano wystawę o tematyce olimpijskiej. Defilada odbyła się przed najstarszym stopniem gen. Ludwikiem Kmicicem-Skrzyńskim. Zwycięzcom wręczano medale, wybite przez pocztę obozową, która ponadto przez cały okres istnienia obozu wyprodukowała ko. 120 tys. znaczków.
W obozie przebywali także ludzie polityki, nauki i literatury, chociażby Leon Kruczkowski-pisarz i dramaturg, Stanisław Ryszard Dobrowolski- pisarz, poeta, członek grupy poetyckiej Kwadryga, Tadeusz Brodniewicz- wybitny prawnik i adwokat, Adam Rapacki- późniejszy minister spraw zagranicznych w rządzie Władysława Gomułki, wreszcie prof. Aleksander Gieysztor- historyk, uważany za jednego z najwybitniejszych polskich naukowców II połowy XXw.
Działalność osadzonych w obozie oficerów jest przykładem tego,
jak będąc w niewoli żyć, by nie zatracić człowieczeństwa.
Życie obozowe jeńców Oflagu II D
Teatr obozowy (pierwszy z prawej Leon Kruczkowski)
Życie religijne w obozie jenieckim.
Korespondencja obozowa.
Tryptyk por. Jana Zamoyskiego z kaplicy obozowej Oflagu II D
Znaczki poczty obozowej
